Klimaatverandering en wijn. De aarde wordt warmer en dus schuift de wijngrens noordwaarts. Over de invloed van de klimaatverandering op de wijnbouw.

Klimaatverandering en wijn
Wat zijn de gevolgen van de klimaatverandering voor de wijnbouw in de wereld? Schuift de wijnbouwgrens op naar het noorden? Krijgen warme wijnstreken het de komende jaren extra moeilijk door extreme temperaturen en droogte? Vragen te over. Wijnboeren en wijnmakers worden geconfronteerd met nieuwe omstandigheden.

De opwarming van de aarde ('global warming') betekent volgens experts dat in de komende 50 jaar de gemiddelde temperatuur 2 tot 3 graden zal stijgen. Tegelijkertijd zal de neerslag in de zomerperiode met 10 procent afnemen. Met name de warme wijngebieden van de wereld lopen risico, bijvoorbeeld Zuid-Europa, Australië en delen van de Verenigde Staten. Hier zou het wijngaardareaal drastisch kunnen teruglopen. Sommigen spreken zelfs tot 80 procent aan het einde van deze eeuw. Op kortere termijn houden klimatologen rekening met een toenemend aantal hittegolven en periodes van extreme droogte. Deze zullen ongetwijfeld van invloed zijn op kwaliteit en omvang van wijnoogsten. Droogte leidt tot geringere opbrengsten, en hoge temperaturen kunnen de verhouding tussen suikers en zuren in het druivensap verstoren. Resultaat: een onevenwichtige wijn met te veel alcohol.
Volgens dit scenario zouden in Californië op termijn alleen de koelere wijnstreken langs de kust voor wijnbouw geschikt zijn. Zij profiteren van de verkoelende wind van zee. Ook de Universiteit van Bordeaux is volop bezig met onderzoek en het uitwerken van mogelijke maatregelen.

Bordeaux uit Zuid-Engeland?
Op een onlangs gehouden congres in het Duitse Stuttgart was Gregory Jones (professor aan de Southern Oregon University en deskundige op het gebied van klimaatverandering en wijn) een van de gastsprekers. Jones: "De opwarming leidde in eerste instantie tot betere omstandigheden in veel gebieden, maar op den duur neemt de kans op extreme situaties toe, en deze zijn minder geschikt voor de huidige druivenrassen en wijze van wijnbouw." Druivenrassen verschillen op veel punten van elkaar, onder meer op het gebied van omgevingstemperatuur. Zo heeft een grenache meer warmte nodig dan een riesling om een goede wijn op te leveren. Opwarming en klimaatverandering hebben ongetwijfeld invloed op de keuze van druivenrassen. Langdurige droogte zou ook tot watertekort kunnen leiden. Met name Australië, Spanje, Italië en Zuid-Frankrijk hebben hier reeds mee te maken. Bij extreme droogte zal ook irrigatie niet meer een vanzelfsprekend alternatief zijn.
Goede onderzoekers dragen natuurlijk ook oplossingen en voorstellen tot verbetering aan. Professor Jones voorziet een verplaatsing van wijngaarden naar hoger gelegen zones en kuststreken. Een spectaculaire nieuwe ontwikkeling zou de opleving van wijnbouw in Zuid-Engeland kunnen zijn. De bodem is hier op veel plaatsen zeer kalkrijk en dus uitermate geschikt. Klimaatverandering leidt hier wellicht tot onverwachte mogelijkheden.
Ook voor Nederland en andere Noord-Europese landen betekent de klimaatverandering een grotere kans op een succesvolle wijnbouw. In deze landen is de wijnconsumptie stijgende en de vraag naar wijn van eigen bodem zou wel eens flink kunnen toenemen. Wijnproducenten zullen zich uiteraard ook kwalitatief moeten bewijzen. Een gunstig klimaat betekent niet automatisch een goede wijn. Vakmanschap en talent blijven onontbeerlijk.

Antwoorden en oplossingen
Op termijn zal de wijnwereld moeten reageren op de gevolgen van de klimaatverandering. Diverse mogelijkheden kunnen worden overwogen:

* Verplaatsing van de wijnproductie naar noordelijke, koelere gebieden (nadeel is dat koelere gebieden meestal ook meer neerslag krijgen, waardoor de kans op schimmelvorming toeneemt)
* Verplaatsing van wijngaarden naar hoger gelegen zones, waar de temperatuur lager is
* Druivenrassen selecteren die meer droogte- en warmteresistent zijn
* Specifieke klonale selectie
* Irrigatiemethoden verfijnen
* Nieuwe manieren van aanplant en groeiwijze van wijnstokken

Het ideale wijnklimaat?

Wereldwijd wordt in verschillende klimaatzones wijnbouw beoefend. Afhankelijk van klimaatzone kiest men druivenrassen die voor de betreffende omstandigheden geschikt zijn. Klimaat is combinatie van factoren: temperatuur, neerslag, wind, zon, luchtvochtigheid, vorstgevoeligheid etc. Voor een succesvolle wijnbouw is een gunstig klimaat van groot belang. Hierbij onderscheidt men macroklimaat, mesoklimaat en microklimaat.

Macroklimaat: dit zijn de algemene klimaatomstandigheden die gelden voor een groot gebied; denk aan zeeklimaat, landklimaat, mediteraan klimaat.
Mesoklimaat: hier gaat het om de omstandigheden in een kleiner gebied; wijngaarden kunnen bijvoorbeeld profiteren van een zuidhelling, een ligging achter bosgebieden (minder wind) of langs een rivier (gelijkmatige temperatuur).
Microklimaat: nu gaat het om de specifieke omstandigheden rond de wijnstok en de druiven. Het microklimaat is mede van invloed op de groeiwijze van de wijnstok en de manier van snoeien door de wijnboer.